Na początku 1945 roku tereny pomorskie przedstawiały nędzny obraz tego co działo się praktycznie w całym państwie niemieckim. Przez klęski ponoszone na froncie wschodnim w ciągu całego roku 1944, ludność niemiecka zaczęła uciekać na zachód zabierając ze sobą często całe wozy z dorobkiem swojego życia. Pomorze w tym momencie musiało przyjąć ogromną grupę uciekinierów z Prus Wschodnich. Od stycznia do marca drogami prowincji ciągnęły całe grupy uchodźców chcące przedostać się za Odrę.

W połowie lutego w powiecie białogardzkim i kołobrzeskim przydzielono do okresowego zakwaterowania dodatkową ilość uciekinierów, około 70 tysięcy cywilów. Aby jak najszybciej ewakuować ludność, w połowie lutego wydano rozkaz, żeby ruch na drogach utrzymywał się dniem i nocą. Jedną z takich dróg była trasa zaczynająca się na terenach powiatu szczecineckiego, a dalej prowadząca przez Świdwin-Sławoborze-Gryfice. Nadmierna ilość wozów blokowała dyslokację wojsk pędzących na front trasami Świdwin-Łobez i Świdwin-Kołobrzeg. W związku z tym dla uchodźców wyznaczono nowe trasy ewakuacyjne: Połczyn Zdrój – Sława – Świdwin – Rusinowo – Resko i Połczyn Zdrój – Bierzwnica – Kluczkowo – Świdwin – Łobez – Nowogard.

Podstawowym problemem związanym z utrzymaniem ładu w prowincji pomorskiej było podtrzymywanie przez lokalne władze mitu, iż na ich rdzenne ziemie nie dotrą jednostki Armii Czerwonej. Od 1944 roku przystąpiono tym samym do modernizacji i rozbudowy umocnień lądowych w pasie Pommernstellung(wału pomorskiego). Dla ludności cywilnej stworzono również alarmowy projekt zabezpieczenia Pomorza od strony wschodniej i nadano mu nazwę ,,Gneisenau” – od bohaterskiego dowódcy wojsk pruskich broniącego twierdzy kołobrzeskiej przed armią napoleońską na przełomie 1806 i 1807 roku. Składał się on z trzech faz. Pierwszy etap ,,Akcja Deszcz”(Regen) polegała na przygotowaniu niemieckiego mienia do ewakuacji za Odrę drogą lądową lub morską. Drugi etap ,,Akcja Grad”(Hagel) zakładała wywóz w bezpieczne miejsca w głębi kraju zasobów materiałowych i ruchomości zakładów produkcyjnych. Ostatnia faza ,,Akcja Śnieg”(Schnee) miała na celu ewakuację całej ludności cywilnej z terenów prowincji pomorskiej. W grudniu 1944 procedury przeprowadzenia alarmu Gneisenau podpisał dowódca II Okręgu Wojskowego(Wehrkreis II) generał Werner Kienitz kwaterujący w Szczecinie.

Założenia tego planu zostały na piśmie rozesłane do wszystkich jednostek samorządowych na Pomorzu. 20 stycznia 1945 roku około godziny 18:00 ogłoszono wcześniej planowany alarm. Jednocześnie dowództwo armii niemieckiej ogłosiło 33 falę mobilizacji wojskowej. Przystąpiono tym samym do tworzenia improwizowanych grup dywizji. Były nimi jednostki o nazwach miejscowych Einsatz Division ,,Bärwalde”, ED ,,Köslin”, ED ,,Märkisch Friedland” oraz ED ,,Woldenberg”. Do jednostek tych powoływano praktycznie każdego zdolnego do noszenia broni, żołnierzy przebywających w regionie na przepustkach urlopowych, słuchaczy i kadry szkół wojskowych i ludność cywilną wcieloną wcześniej do Volkssturmu. W wyniku rozwijających się sytuacji na froncie wschodnim w dniu 24 stycznia powołano do życia sztab Grupy Armii ,,Wisła” pod dowództwem samego Reichsführera SS Heinricha Himmlera.
12 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wraz z 1. Armią Wojska Polskiego przystąpiły do realizowania operacji wiślańsko-odrzańskiej. Po przekroczeniu znacznych sił przez Wisłę zaczęto zajmować coraz więcej terenów centralnej Polski. Dowództwo niemieckie nie mogło poradzić sobie z nacierającą ofensywą.

Cztery dni po rozpoczęciu natarcia sztab Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu zameldował, iż jego siły straciły na wschodzie wszelką zdolność do obrony. 22 stycznia czołówki Armii Czerwonej przekroczyły Noteć zdobywając nieuszkodzony most niedaleko Nakła. Był to przyczółek, który praktycznie otwierał drogę do ofensywy w kierunku Pomorza. W wyniku kompletnej klęski wojsk niemieckich, przystąpiono do pospiesznego obsadzania pozycji obronnych na Wale Pomorskim. W tym samym czasie Rosjanie przełamali umocnienia w Prusach Wschodnich i przystąpili do systematycznego marszu na zachód. Spowodowało to, że Pomorze od tej pory narażone było nie tylko na atak z południa, ale również ze wschodu gdzie system umocnień lądowych praktycznie prawie nie istniał. III Rzesza do Grupy Armii ,,Wisła” operującej na Pomorzu zaczęła wysyłać wszelkie możliwe rezerwy jakie jeszcze jej pozostały. Często były to jednostki cudzoziemskie służące w szeregach Waffen-SS, których żołnierze rekrutowali się z prawie całej Europy. Zarażeni byli ideą walki przeciwko wspólnemu wrogowi – bolszewizmowi. W skład tych jednostek wchodziła łotewska 15. Dywizja Grenadierów SS(15. Waffen-Grenadier Division der SS lettische Nummer 1). Na początku 1945 roku służyło w niej około 17 tysięcy żołnierzy. Następny był holenderski 48. Pułk grenadierów SS ,,General Seyffardt”. W późniejszym czasie do tak międzynarodowego towarzystwa dołączyli jeszcze Walończycy, Flamandowie, Francuzi oraz obywatele krajów skandynawskich – Duńczycy, Norwegowie, Szwedzi i Finowie. Po dotarciu przez 1. Front Białoruski do Odry i miasta Kostrzyń doszło to utworzenia tzw. nawisu pomorskiego. Kierownictwo Najwyższego Naczelnego Dowództwa Armii Czerwonej podjęło decyzję o likwidacji zagrażającego im na prawym skrzydle zgrupowania sił niemieckich rozpoczynając tym samym operację pomorską. W wyniku silnych działań ofensywnych wojsk radzieckich i polskich, w dniu 2 lutego w Berlinie podjęto decyzję o przygotowaniu zmasowanego kontruderzenia, które miało spowodować zamknięcie czołówek wojsk 1 Frontu Białoruskiego w ogromnym kotle. Operacji nadano kryptonim ,,Sonnenwende” – Przesilenie. 9 lutego przystąpiono do intensywnych przygotowań do ofensywy niemieckiej. W operacji tej jako wsparcie uczestniczyła też 402 Dywizja z.b.V., którą do tego celu wyłączono specjalnie ze struktur X Korpusu SS.

Operacja Sonnenwende trwająca od 15 do 18 lutego zakończyła się klęską. Jedynym sukcesem okazało się chwilowe odblokowanie Festung Arnswalde(Choszczno) i wycofanie okrążonych sił niemieckich wraz z znajdującą się tam ludnością cywilną. Armia niemiecka licząc straty wycofała się na pozycje wyjściowe.

Günther Krappe, dowódca X Korpusu SS

20 lutego sukcesem zakończyły się także walki 1. Armii Wojska Polskiego o zdobycie umocnień Wału Pomorskiego. Radzieckie dowództwo zdecydowało, że priorytetem na najbliższy czas nie jest atak w kierunku Berlina, tylko zlikwidowanie niebezpiecznego nawisu pomorskiego i wyjście oddziałów Armii Czerwonej nad Bałtyk. W dniach 17 i 18 lutego oddziały polskie przeszły do obrony na odcinkach na północ od Mirosławca i Wałcza. Przystąpiono do uzupełniania strat w sprzęcie i ludziach, budowano umocnienia polowe, prowadzono rozpoznanie i eliminowano oddziały zwiadowcze wroga. Oficerowie wojska polskiego nie do końca wiedzieli z jakimi siłami przeciwnika się mierzą. Z tego powodu dowódcy oddziałów rozkazywali zwiadowcom chwytanie jak największej ilości jeńców mogących wyjawić wiele istotnych informacji na temat obecnej sytuacji w ich jednostkach i armii. Przeciwko wojskom polskim, sztabowcy Grupy Armii ,,Wisła” wyznaczyli X Korpus SS(Sztab – Zülshagen koło Drawska) oraz niewielkie elementy Grupy Korpuśnej von Tettau(Sztab – Gr. Poplow koło Połczyna).

X Korpus SS został powołany do życia kilka dni po utworzeniu Grupy Armii ,,Wisła” początkowo nowo formowany sztab mieścił się w Szczecinie, a na dowódcę jednostki powołano SS-Obergruppenführera Ericha von Bacha-Zelewskiego. Nie sprostał on jednak postawionym wobec niego obowiązkom i już 10 lutego dowództwo nad korpusem objął Generalleutnant Günther Krappe. Był to znakomity oficer, weteran I wojny światowej, attaché wojskowy w Budapeszcie i Madrycie, dowódca 61 Dywizji Piechoty, po ukończonym trzymiesięcznym kursie generalskim został mianowany dowódcą X Korpusu SS. Jednostka, którą dowodził została pod koniec lutego podporządkowana 3 Armii Pancernej. W jej skład zaczęto dołączać następujące grupy bojowe:

Friedrich Sixt, dowódca 5 Dywizji Piechoty

5. Jägerdivision(nazywaną też 5 Dywizją Piechoty). Na początku stycznia broniła odcinka Wisły na wysokości Pułtuska. Podczas ofensywy na początku 1945 musiała się wycofać na zachód i została podporządkowana pod X Korpus SS. W jej skład wchodziły:
-Jäger-Regiment 56(pułk piechoty)
-Jäger-Regiment 75(pułk piechoty)
-Artillerie-Regiment 5(pułk artylerii)
-I./Artillerie-Regiment 41(pułk artylerii)
-Radfahr-Abteilung 5(grupa rowerowa)
-Panzerjäger-Abteilung 5(grupa pancerna)
-Pionier-Batallion 5(batalion saperów)
-Nachrichten-Abteilung 5(oddział łączności)
-Feldersatz-Batallion 5(batalion zapasowy)
-Sanitäts-Abteilung 5(oddział sanitarny)

W dniu 1 marca 1945 roku w składzie dywizji znajdował się dodatkowo Regiment(pułk) ,,Janus” pochodzący z rozbitej w połowie lutego Ersatz Division ,,Märkisch Friedland”, a dokładniej pułku ”Deutsch Krone”(2 bataliony piechoty i jeden batalion Volkssturmu 26/44 w sile około 700 ludzi). Miał on tak naprawdę liczebność batalionu i niekiedy od imienia dowódcy nazywano go ,,Wilhelm”. Dodatkowo do struktur 5 Dywizji dołączono także jeden batalion ze 163 Dywizji Piechoty broniącej sąsiednich odcinków. Po uzupełnieniu strat z początku roku w 5 Dywizji Piechoty według spisów sztabowych znajdowała się grupa 14-19 sprawnych niszczycieli czołgów. Materiał źródłowy wskazuje na to, że najpewniej były to maszyny typu Jagdpanzer 38(t) potocznie nazywane Hetzerami. W skład pułków artylerii wchodziło 18 dział przeciwpancernych typu 7,5 cm PaK 40 oraz 4 działa typu 8,8 cm PaK 43. Jeden pułk piechoty składał się z trzech batalionów. Batalion miał cztery kompanie. Stan kompanii wynosił od 35 do 40 żołnierzy. Uzbrojenie kompanii strzeleckiej to 3-4 km-y, kompanii broni ciężkiej to 3-4 moździerze 81 mm oraz 2 lub 3 ckm-y. Dywizja uzupełniana na szybko kompletowanymi ludźmi, nie posiadała pełnego stanu etatowego i wkrótce w sztabie Grupy Armii ,,Wisła” zaczęto ją nazywać ,, Gruppe 5. Jag-Div”(Grupa 5 Dywizji Piechoty). Dowódca dywizji Generalleutnant Friedrich Sixt wraz z częścią swoich jednostek zdołał wydostać się z kotła świdwińskiego i w dniu 11 marca 1945 roku dodano mu do krzyża rycerskiego krzyża żelaznego liście dębu.

Karl Rübel, dowódca 163 Dywizji Piechoty

163 Dywizja Piechoty. W lutym 1945 roku jednostki tej dywizji zostały przetransportowane drogą morską z Norwegii. Były to oddziały dobrze zaprawione w boju, mające za sobą prawie 4 lata walk w Finlandii. W skład dywizji wchodziły:
-Infanterie-Regiment 307(pułk piechoty)
-Infanterie-Regiment 310(pułk piechoty)
-Infanterie-Regiment 324(pułk piechoty)
-Artillerie-Regiment 234(pułk artylerii)
-Pionier-Bataillon 234(batalion saperów)
-Feldersatz-Bataillon 234(batalion zapasowy)
-Panzerjäger-Abteilung 234(grupa pancerna)
-Nachrichten-Abteilung 234(oddział łączności)
-Nachschubtruppen 234(oddział zaopatrzeniowy)

W dniu 1 marca jeden batalion znajdował się po za składem dywizji i został oddany pod dowództwo 5 Dywizji Piechoty. W ramach uzupełnień dodano do 163 Dywizji Piechoty Regiment(pułk) ,,Hoffmann” odłączony od Einsatz Division ,,Bärwalde”. Jeszcze 3 marca odłączono z tej samej dywizji pułk piechoty ,,Klotzsche”(2 bataliony alarmowe) i dodano go do 163 DP. Według sztabu niemieckiego w dniu 3 marca na stanie dywizji było 5 niszczycieli czołgów(prawdopodobnie typu ,,Hetzer”), natomiast w jednostkach artyleryjskich znajdowało się 15 dział przeciwpancernych typu 7,5 cm PaK 40. W artylerii znajdowały się również 4 baterie po 4 działa i były to haubice leFH 18/40 10,5 cm. Podstawowy pułk piechoty w tej dywizji składał się z trzech batalionów. Jeden batalion miał 4 kompanie – 3 strzeleckie i jedna kompania km-ów. Każdy pułk miał swoją kompanię sztabową. Każda kompania miała po dwa plutony. W każdej kompanii istniała grupa odwodowa(10-15 ludzi). Liczebność batalionów była różna np. według zeznań jeńców z końca lutego, stany kompanii w drugim batalionie wynoszą od 80 do 90 żołnierzy wraz z taborami. Uzbrojenie kompanii strzeleckiej – 4 km-y i karabiny szturmowe. Każdy żołnierz miał pocisk typu panzerfaust. Kompanie km-ów miały 6 ckm-ów i 6 moździerzy 8,1 cm GrWrf 34. Dowódca dywizji Karl Rübel zginął w okolicach Świdwina w dniu 8 marca 1945, a Polacy po zlikwidowaniu jednostek wzięli do niewoli około 4000 jeńców. Niektóre elementy 163 Dywizji Piechoty przedostały się prawdopodobnie do Kołobrzegu, natomiast potwierdzonym faktem jest, że część żołnierzy przedostała się do Grupy korpuśnej von Tettau i wraz z nią przeszli w rejon Niechorza gdzie ewaukowano ich drogą morską, a potem włączono do jednostek broniących Świnoujścia.

402 z.b.V. Division(402 Dywizja do specjalnego przeznaczenia). Była też potocznie nazywana dywizją zapasową lub ,,szkieletową”. Jednostka ta przez cały okres wojny miała swój sztab w Szczecinie. Miała ona za zadanie w swoich strukturach szkolić jednostki rezerwowe dla Wehrmachtu, formować nowe oddziały oraz uzupełniać nimi straty wojenne. Często w ich strukturze służyli rezerwiści z batalionów Landesschützen(Strzelców krajowych). Jeden z takich batalionów pilnował jeńców w Świdwinie i jego okolicach. Zdarzało się też, że w pewnych momentach dywizje te składały się tylko ze sztabów, oddziałów łączności i zaopatrzenia. W ostatnich miesiącach wojny zaczęto do nich również kierować bataliony Volkssturmu, kadetów szkół wojskowych i inne formacje służące na zapleczu, które ostatecznie można było wysłać na pierwszą linię frontu. W lutym 1945 roku 402 Dywizja z.b.V składała się z:

Siegmund Freiherr von Schleinitz, dowódca 402 Dywizji z.b.V.

-Regiment ,,Harder”(2 bataliony alarmowe + batalion sztabowy)
-Regiment ,,Mensig”(2 bataliony alarmowe)
-Regiment ,,Kohlmann”(kadeci szkoły podoficerów w Schwerin)
-Fahrenjunker-Regiment 4(pułk kadetów należący wcześniej do ED ,,Märkisch-Friedland”, liczył 2 bataliony)
-Batallion ,, Hörl”(batalion spadochroniarzy Luftwaffe)
-I./Flak. Rgt. 22(obrona przeciwlotnicza)
-III./Fallschirmjäger. Flak. Rgt. 11(obrona przeciwlotnicza z jednostek spadochronowych)
-Artillerie-Abteilung Jagdgeschwader 5(obrona przeciwlotnicza 5 skrzydła lotniczego)
-1 Url.Btl.(prawdopodobnie batalion składający się żołnierzy na przepustce urlopowej w prowincji pomorskiej)

402 Dywizja posiadała 3 pułki piechoty. Były nimi pułki ,,Harder” i ,,Mensing” składające się z 3 batalionów – około 1200 żołnierzy na pułk. Jednostka ,,Kohlmann” posiadała jedynie dwa bataliony, czyli niecałe 1000 żołnierzy. Na stanie dywizji znajdował się także batalion saperów, dwie kompanie łączności oraz pułk artylerii lekkiej w sile 36 armat po 105 mm każda. W późniejszym czasie dołączono także kadetów ze szkoły podoficerskiej w Schwerin, oddział ,,łowców czołgów” – Panzerjäger-Abteilung z 20 maszynami typu ,,Hetzer”, 2 dywizjony przeciwlotnicze Luftwaffe oraz 25 pułk spadochronowy do zadań specjalnych(Fallschirmjäger Regiment zu Besonderer Verwendung) przekształcony później w batalion ,,Hörl”. Jednostka ta została specjalnie wydzielona z 9 Fallschirmjäger Division(9 Dywizja Spadochronowa) Był on operacyjnie samodzielny i posiadał na swoim stanie 14 dział przeciwpancernych. Dowódcą 402 Dywizji z.b.V. był Generalleutnant Siegmund von Schleinitz . Po likwidacji kotła świdwińskiego został on wzięty do niewoli przez Polaków. Z całej dywizji do niewoli dostało się około 1350 żołnierzy, jednak pewne elementy wydostały się z okrążenia wraz z Grupą Korpuśną von Tettau i udało im się ewakuować drogą morską z terenów pomorskich.

Wilhelm Raithel, dowódca Zapasowej Dywizji ,,Bärwalde”

Einsatz Division ,,Bärwalde”(Dywizja Zapasowa Bärwalde). Została utworzono po ogłoszeniu alarmu Gneisenau i uruchomieniu fali mobilizacji wojskowej na Pomorzu. Do jednostki zaczęto wcielać każdego żołnierza zdolnego jeszcze do walki. Były to bataliony alarmowe stworzone z rozbitych w styczniu i lutym jednostek Wehrmachtu m.in. z terenów Kujaw i Wielkopolski, oddziały Volkssturmu skierowane na Pommerstellung z okolic Wałcza, Mirosławca, Drawska Pomorskiego, Bytowa, Białogardu, Złocieńca, Połczyna Zdroju, Czaplinka i Świdwina. Z tak zebranych jednostek w strukturach dywizji stworzono:
-Regiment ,,Kopp”(4 bataliony alarmowe i 3 bataliony Volkssturmu)
-Regiment ,,Wolff”(2 bataliony alarmowe i 2 bataliony Volkssturmu)
-Regiment ,,Boehmer”(2 bataliony alarmowe i 2 bataliony Volkssturmu)
-Regiment ,,Freud”(2 bataliony alarmowe)
-Regiment ,,Jaeckel”(1 batalion alarmowy i 2 bataliony Volkssturmu)
-Regiment ,,Schneider”(pułk złożony z kadetów szkoły podoficerskiej SS w Naumburgu koło Lipska)
-Sperrverband ,,Fierbandt”(2 bataliony alarmowe jednostek zaporowych)
-Sperrverband ,,Hellerman”(2 bataliony alarmowe jednostek zaporowych)
-Artillerie-Regiment(pułk artylerii złożony z kadr szkoły w Bornem)
-Jagdkommando F(szybka kompania pościgowa)
-Pionier-Bataillon(batalion saperów)
-Divisions-Nachrichten-Abteilung(dywizyjny oddział łączności)

W tej dywizji bez wątpienia panował największy chaos organizacyjny jaki tylko mógł się zdarzyć. Pułki i bataliony nazywano najczęściej od nazwisk ich dowódców, dlatego też z dnia na dzień potrafiły one nazywać się zupełnie inaczej. Panowała tutaj także kompletna roszada jeśli chodzi o podporządkowanie organizacyjne poszczególnych oddziałów. Pułk ,,Hoffmann” został w pewnym momencie oddany pod dowództwo 163 Dywizji Piechoty, natomiast w ramach uzupełnienia w dniach następnych do ED ,,Bärwalde” przyłączono jeden z batalionów z 402 Dywizji z.b.V. Zazwyczaj starano się utrzymać poziom liczebności żołnierzy w sile 4-5 pułków piechoty, oczywiście w niepełnym stanie etatowym. Z pewnością stałymi jednostkami tworzącymi dywizję były pułki ,,Klotsche”(przyłączony 3 marca do 163 Dywizji Piechoty), ,,Wolff”(później nazywał się ,,Akka”) ,,Schneider”(później nazywał się ,,Wagner”) oraz pułk złożony z kadr szkoły artyleryjskiej w Bornem. W jej skład wchodziły elementy 231 Baterii Haubic 150mm. W pewnym momencie przez struktury dywizyjne przewinęły się kompania niszczycieli czołgów, oddział czołgów i dział pancernych.

Mimo dość silnego nasycenia jednostek artylerią przeciwpancerną, jak zeznał po likwidacji kotła jej dowódca, pododdziały cierpiały na brak amunicji o odpowiednim kalibrze. W ciągu całego istnienia dywizji przewinęło się przez nią prawdopodobnie około 20 batalionów piechoty wraz z ze sprzętem w liczbie ok. 90 dział polowych, 40 dział przeciwpancernych, 60 moździerzy różnego typu, 40 czołgów i dział pancernych. O tym jak ogromny przekrój organizacyjny reprezentowały jednostki tej dywizji świadczą najlepiej zeznania jeńców wziętych do polskiej niewoli w lutym i marcu 1945 roku np. Grupa pułkowa ,,Rhode” została utworzono w styczniu z rozbitków z 59 Dywizji Piechoty zmasakrowanych w rejonie Aachen(Akwizgran). Grupa ,,Joachim” sformowana z resztek 31 Dywizji Piechoty w Toruniu, brała potem udział w walkach o Bydgoszcz po czym została dalej wycofana na zachód. Formacja ,,Elstern” w sile batalionu według jeńców sformowano w styczniu 1945 roku w miejscowości Czarne wyłącznie z żołnierzy głuchych! Batalion ten składał się z czterech kompanii. Pod koniec stycznia każda kompania liczyła po około 100 żołnierzy. Na uzbrojeniu posiadała 8 panzerschrecków i 12 moździerzy 81 mm. 260 Batalion Ochrony(formacja wojskowa ,,Pfennig”) składał się z dwóch kompanii strzeleckich przybyłych na Wał Pomorski ze Szczecina. Inny jeniec z 6 kompanii batalionu niszczycieli czołgów ,,Emil” zeznał, że jego oddział sformowało w Schneidemühl(Piła) i składał się z sześciu kompanii po 80-100 żołnierzy w każdej. Każda kompania uzbrojona była w dużą ilość panzerfaustów i broni maszynowej.

Zdjęcie przedstawiające jeńców niemieckich wziętych do polskiej niewoli podczas walk na Wale Pomorskim, luty 1945 roku.

Co do samego pułku ,,Schneider” utworzonego z kadetów szkół podoficerskich SS sytuacja komplikowała się tak samo jak w przypadku reszty jednostek dywizyjnych. Pułk ten składał się standardowo z trzech batalionów. Każdy batalion miał po trzy kompanie składające się z trzech plutonów strzeleckich. Nie posiadał on tym samym żadnej kompanii broni ciężkiej silnie nasyconej sprzętem. Według jeńców niemieckich pułk ,,Schneider” nazywany wcześniej przez żołnierzy ,,Seiber” składał się z 8 kompanii piechoty ze szkoły SS w Lauenburgu. Wśród nich służył SS-Oberführer Hans Scheider, który został jednocześnie dowódcą pułku. Dla wyróżnienia oddziałów alarmowych sformowanych ze szkoły podoficerskiej SS chciał on nazwać swoją jednostkę ,,Kampfgruppe Schneider” lub ,,Kampfgruppe Lauenburg”. Według szacunków na front pomorski w lutym 1945 roku dotarło w tej formacji od 900 do 1100 żołnierzy niemieckich. Pułk został następnie podporządkowany łotewskiej 15. Dywizji Grenadierów SS(15. Waffen-Grenadier Division der SS lettische Nummer 1). Podporządkowanej pod Grupę Korpuśną von Tettau. Jednak pomimo tego jednostka zachowała zapewne pewną samodzielność operacyjną i jej teren operacyjny znajdował się bliżej działań Einsatz Division ,,Bärwalde”. W pułku ,,Schneider” najtrwalszymi jednostkami były bataliony ,,Heine” i ,,Wietzer”. Oprócz tego odnotowuje się też istnienie batalionów ,,Emins” i ,,Kolfin” jednak były to zapewne te same bataliony, które występowały już wcześniej w strukturach pułku jedynie zmieniając później swoją nazwę. Według protokołów przesłuchania jeńców niemieckich z tych jednostek pod koniec lutego batalion ,,Heine” składał się z 3 kompanii po 80-90 żołnierzy w każdej(3 plutony), wyposażonej w 3 rkm-y na kompanię. Natomiast w batalionie ,,Wietzer” znajdowały się 3 kompanie w sile 110-115 ludzi w każdej(również w sile trzech plutonów) i wyposażone były w 6-7 rkm-ów. W dniu 3 marca schwytani jeńcy podawali już nieco inny stan osobowy i wyposażenie, które posiadały oddziały. W jednej kompanii znajdowało się około 80 ludzi, uzbrojonych w 10-12 rkm-ów, 1 ckm i dwa moździerze 81 mm. Ponadto każdy żołnierz posiadał na swoim uzbrojeniu minimum jednego panzerfausta. Einsatz Division ,,Bärwalde” w wyniku operacji pomorskiej została prawie całkowicie zniszczona. Niektórym oddziałom udało się wraz z Grupą Korpuśną von Tettau przedostać w okolice Niechorza, jednak w wyniku walk obronnych o zachowanie przyczółku i te uratowane elementy przestały istnieć, a całą dywizję ostatecznie rozwiązano. Do niewoli polskiej dostał się również dowódca Einsatz Division ,,Bärwalde” – generalleutnant Wilhelm Raithel, którego osobiście przesłuchiwał głównodowodzący 1. Armii Wojska Polskiego, generał Stanisław Popławski. Fragmenty tej rozmowy zostaną przytoczone w dalszej części cyklu dotyczącego wspomnień ludzi związanych z walkami w kotle świdwińskim.

Fragment Polskiej Kroniki Filmowej 7/45 ze zbiorów Filmoteki Narodowej. W kadrze kolumna jeńców niemieckich. Marzec 1945 roku w okolicach Płot na Pomorzu.

Oprócz wyżej wymienionych formacji, według spisów sztabowych pod koniec lutego 1945 roku. Do bezpośredniej dyspozycji dowódcy X Korpusu SS oddelegowano: 2V.-Stab Bataillon(batalion sztabowy), Kav.E.u.A. Abt. 100(Kavallerie Ersatz und Ausbildings Abteilung 100 – Zastępczy i szkoleniowy oddział kawalerii), Pi.Sperr-Vbd 951(951 zaporowy oddział pionierów) oraz batalion urlopowy i oddział piechurów węgierskich z osobistej ochrony generała Günthera Krappe.

LITERATURA:

„163 Inf Div”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.diedeutschewehrmacht.de/163%20inf%20div.htm.
„163. Infanterie-Division (Wehrmacht)”. W Wikipedia, 29 marzec 2020. https://it.wikipedia.org/w/index.php?title=163._Infanterie-Division_(Wehrmacht)&oldid=111810135.
„Anihilacja 10. Korpusu SS w marcu 1945 r. – Strona 2 – Forum Historii Osi”. Udostępniono 10 maj 2020. https://forum.axishistory.com/viewtopic.php?f=55&t=78521&sid=1418720ef76d961505237e65cd93ab5e&start=15.
Anusiewicz, Marian. Organizacja i działania bojowe Ludowego Wojska Polskiego w latach 1943-1945: wybór materiałów źródłowych. Wydawn. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1964.
Boje Polskie 1939-1945. Przewodnik Encyklopedyczny. Bellona, b.d.
„Czapigo D. – Berlingowcy. Żołnierze tragiczni.pdf”, b.d.
Czerniak, Lech, i Bogusław Polak, red. Świdwin 1296-1996: studia z dziejów miasta: [opracowanie zbiorowe]. Koszalin – Świdwin: Muzeum Okręgowe, 1996.
„Division 402 – Lexikon der Wehrmacht”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/DivisionNr/DivisionNr402-R.htm.
„dws.org.pl • Zobacz temat – Division Barwalde”. Udostępniono 10 maj 2020. https://www.dws.org.pl/viewtopic.php?f=2&t=139147&p=1812959&hilit=%C5%9Bwidwin#p1812959.
„dws.org.pl • Zobacz temat – Division z.b.V.” Udostępniono 10 maj 2020. https://www.dws.org.pl/viewtopic.php?p=1290569.
„dws.org.pl • Zobacz temat – Jednostki niemieckie na Wale Pomorskim”. Udostępniono 10 maj 2020. https://www.dws.org.pl/viewtopic.php?f=83&t=122810&p=1362717&hilit=%C5%9Bwidwin#p1362717.
„dws.org.pl • Zobacz temat – Niemiecka broń pancerna na Pomorzu Zachodnim.” Udostępniono 10 maj 2020. https://www.dws.org.pl/viewtopic.php?f=73&p=1362487.
„East Pomeranian Offensive”. W Wikipedia, 23 marzec 2020. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=East_Pomeranian_Offensive&oldid=947001997.
„Grupa Korpuśna «von Tettau» i wyłamanie spod miejscowości Niechorze”. Udostępniono 10 maj 2020. https://www.infolotnicze.pl/2012/05/23/grupa-korpuna-von-tettau-wyamanie-spod-miejscowoci-niechorze/.
„Gunther Krappe”. Udostępniono 10 maj 2020. https://www.feldgrau.com/WW2-German-Officer-Gunther-Krappe.
„HW-Sawicki T.-Niemieckie wojska lądowe na froncie wschodnim.PDF”, b.d.
„Lexikon der Wehrmacht”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Divisionen/DivisionBarwalde.htm.
„Lexikon der Wehrmacht – 5. Jäger-Division”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Jagerdivision/5JD.htm.
„Lexikon der Wehrmacht – 163. Infanterie-Division”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Gliederungen/Infanteriedivisionen/163ID.htm.
„Lexikon der Wehrmacht – Der Volkssturm”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.lexikon-der-wehrmacht.de/Soldat/Volkssturm.htm.
Lindmajer, Józef, i Eugeniusz Zdzisław Zdrojewski, red. Dzieje powiatu świdwińskiego. Poznań: Wydaw.Poznańskie, 1973.
„Marzec 1945 roku – Zwycięskie bitwy I Armii Wojska Polskiego”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.sor69pplot.pl/index.php/aktualnosci/349-marzec-1945-roku-zwycieskie-bitwy-i-armii-wojska-polskiego.
„OPERACJA POMORSKA 11.02.1945 – 18.03.1945.” Udostępniono 10 maj 2020. http://www.dws-xip.pl/LWP/lwp26.html.
„Pommern 1945 – Teil 1 [Homepage des Familien-Vereins Zessin]”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.zessin-familien.com/doku.php?id=pommern45.
„Pomorskie Forum Eksploracyjne • Wyświetl temat – Kampfgruppe von Tettau – informacje”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.forum.eksploracja.pl/viewtopic.php?t=6771.
Schimmelpfennig, Dieter. „W biegu 1945 w Groß Poplow – dystrykt Belgard – Schivelbein na Pomorzu”. Udostępniono 10 maj 2020. https://belgard.org/orte/gross-poplow/auf-der-flucht/.
Tyas, Stephen, i Peter Witte. Himmler’s Diary 1945: A Calendar of Events Leading to Suicide. Fonthill Media, 2014.
„Tygodnik Łobeski – Łobez w systemie obronnym Wału Pomorskiego”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.wppp.pl/artykul.php?wysz=1&id=1203994595&gaz=ws.
„Tygodnik Łobeski – Tragiczny los niemieckiej dywizji walczącej na Pomorzu (cz. 5)”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.wppp.pl/artykul.php?wysz=1&id=1206496067&gaz=tpd.
„Tygodnik Łobeski – Walki w «Kotle Świdwińskim»”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.wppp.pl/artykul.php?wysz=1&id=1205800399&gaz=tpd.
„Tygodnik Łobeski – Walki w «Kotle Świdwińskim»”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.wppp.pl/artykul.php?wysz=1&id=1205800399&gaz=ws.
„Wieści świdwińskie – Świdwin i Połczyn Zdrój w systemie obronnym Wału Pomorskiego na początku 19”. Udostępniono 10 maj 2020. http://www.wppp.pl/artykul.php?id=1203996749&gaz=ws.
„X SS Corps”. W Wikipedia, 11 luty 2020. https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=X_SS_Corps&oldid=940291535.

O autorze:

Adam Kotarski – Urodzony w 1998 roku w Świdwinie. Student Historii, specjalizacji Archiwistyki i zarządzania dokumentacją na UAM w Poznaniu. W swojej pasji najbardziej skupia się na badaniu historii lokalnej Pomorza Zachodniego, historii drugiej wojny światowej, a zwłaszcza jednostek niemieckich i cudzoziemskich służących w armii niemieckiej w latach 1939-1945, oraz historii 1 i 2 Armii Polska Polskiego na Wschodzie.

3 KOMENTARZE

  1.  

    Informacje podawane przez "Lexikon der Wehrmacht" często zawierają nieścisłości. Rynkiewicz ? Szkoda gadać. Jednostki o których pisze Pan w swoim opracowaniu to nie wszystkie jednostki które znalazły się w Kotle.Ziemia skrywa prawdziwe niespodzianki. Od siebie polecę Von Potsdam zum Polarkreis und zurück Der Weg der 163. Infanterie-Division" Ericha Glische, monografie pułków 1,2 i 4 DP oraz opracowanie Georga Tessina " Verbande und Truppen der deutschen Wehrmacht und Waffen-SS im Zweiten Weltkrieg 1939-45" 

     

    • Mam tego świadomość, że w ziemi leży jeszcze wiele dowodów na przemarsz i likwidację innych jednostek na tych terenach(np. grupy ,,hiwisów"). Nie ma cudów. Schyłkowy okres wojny i roszady organizacyjne sprzyjają chaosowi. Pana Ericha Glische jak najbardziej sprawdzałem :), monografie pułkowe natomiast pomijają wiele szczegółów dlatego wolę pracować na oryginalnych dokumentach w CAWie oraz ich skanach. Tytuły dużego kalibru mają to do siebie, że często bazują na obszernych źródłach i bibliografii co w teorii powinno być zaletą, jednak branie na jedną publikacje tak dużych tematów prowadzi często do drobnych domysłów albo błędów. No, ale po to jest historia, żeby było o czym dyskutować. Pozdrawiam 

  2. Zdjęcie  grupy  jeńców  wziętych  do niewoli na Pomorzu Zachodnim zrobiono w Jastrowiu na obecnej ul. Poznańskiej 7 – 8. 

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.