Krakowskie dziedzictwo – „Czerwony Dom”, willa Amona Goetha


Amon Leopold Goeth (Göth) urodził się 11 grudnia 1908 w Wiedniu. Był z pochodzenia austriakiem. Służył niemieckiej III Rzeszy w stopniu Hauptsturmführer SS. W czasie II wojny światowej m.in. pełnił funkcję komendanta obozu koncentracyjnego KL Plaszow. Był również likwidatorem gett żydowskich w Krakowie i Tarnowie. Zbrodniarz wojenny, po procesie w Najwyższym Trybunale Narodowym został stracony 13 września 1946 w więzieniu przy ul. Montelupich. Jego prochy wsypano do Wisły. Ostatnie słowa jakie wypowiedział to: „Heil Hitler!”


Amon Goeth

Amon był jedynym dzieckiem Berthy i Amona Franza Goetha. Już jako siedemnastolatek żywił entuzjazm dla idei nacjonalistycznych i należał do młodzieżowych organizacji faszystowskich. W 1931 wstąpił do NSDAP, nieco później do SS. W marcu 1940 Amon Goeth zgłosił się do oddziałów Waffen-SS, opuścił Wiedeń i udał się do okupowanej Polski. Jako ambitny i oddany sprawie, szybko awansował. W 1942 otrzymał zadanie wybudowania obozu pracy w Lublinie, w którym mieli się znaleźć robotnicy przymusowi. Pracował tam dla Odilona Globocnika, dowódcy SS i policji znanego ze swojego okrucieństwa.


Amon Goeth odpoczywa w ogrodzie swojej willi na terenie obozu KL Plaszow


11 lutego 1943 powierzono mu budowę i organizację obozu dla Żydów krakowskich i małopolskich w Płaszowie, którego następnie został komendantem. Obóz w Płaszowie został wybudowany na żydowskich cmentarzach. Na zniszczonych grobach postawiono baraki, a ulice wybrukowano kamiennymi macewami. Około sto osiemdziesiąt baraków otaczał płot z drutu kolczastego. Goeth mieszkał w willi na terenie obozu. Miał kilka koni i samochodów. Lubił przejażdżki po obozie na swoim siwku, a swoim bmw jeździł z ogromną prędkością, przyśpieszając dodatkowo na zakrętach. Swoje dwa psy – doga i mieszańca z owczarkiem niemieckim o imionach Rolf i Ralf – szkolił tak, by na komendę rzucały się na ludzi.

Amon Goeth nie tylko administrował obozem, sam również mordował więźniów w sposób okrutny, wykorzystując każdą sytuację do zabicia człowieka. Według zachowanych relacji, np. zastrzelił wygłodzoną więźniarkę, gdy zauważył, że wybiera ziemniaki z paszy dla świń. Znane są przypadki, gdy Goeth kazał rozstrzeliwać całe grupy robocze tylko za to, że znajdowano przy nich pozaobozowe pożywienie. Swoim ofiarom zadawał wyszukane tortury. Często osobiście dokonywał egzekucji ludzi niezdolnych do pracy. Lubił także ćwiczyć swoje umiejętności strzeleckie, np. strzelając do więźniów z okien samochodu lub balkonu willi. Spośród innych jego pokroju, wyróżniała go muzyka grana na jego rozkaz podczas egzekucji oraz szale, kapelusze, białe rękawiczki, które wkładał jako swoiste rekwizyty potrzebne mu do zabijania. Oblicza się, że w obozie Göth osobiście zabił około 500 osób.


Amon Goeth na balkonie swojej willi w Krakowie – Płaszowie


„Czerwony Dom” (ulica Wiktora Heltmana 22 Kraków)

„Czerwony Dom” od dość dawna nie może znaleźć właścicieli


Monika Goeth (obecnie Hertwig) w wieku trzynastu lat odkryła prawdę o swoim ojcu – komendancie obozu „Płaszów”, wyjątkowo bestialskim i zwyrodniałym mordercy. Monika urodziła się w 1945 roku jako nieślubne dziecko Amona Goetha i jego kochanki Ruth Irene Kalder. Nigdy nie poznała ojca, skazanego po zakończeniu wojny na karę śmierci.

Helen Jonas przeżyła „Płaszów”. Amona Goetha widywała codziennie, mieszkając i pracując w jego willi jako służąca.

Wchodzą razem, pierwszy raz po wojnie do „Czerwonego Domu” nieopodal byłego obozu KL Plaszow, willi ojca i zarazem oprawcy – Amona Goetha:

 

„Czerwony Dom” przy ulicy W. Heltmana 22 w Krakowie – Płaszowie


Monika była już wcześniej w Płaszowie, ale nigdy w willi ojca, choć wiedziała, że wciąż tam jest. Helen od razu rozpoznaje dom. Z wrażenia wypowiada kilka słów po polsku. Jeszcze w samochodzie wskazuje córce okno swojego pokoju w piwnicy. Potwierdza, że drzwi wejściowe zachowały dawny kolor. Każde pomieszczenie w tym domu niesie smutne wspomnienia, ale chce im stawić czoła.Helen, jej córka i Monika wchodzą do dawnej kuchni. Helen wspomina, że był w niej duży stół. Za kuchnią mieścił się jej pokój. Stała przy oknie i obserwowała maszerujących do pracy więźniów. W drodze do zakładów Madritscha przechodzili obok willi. Helen słyszała kroki Goetha nad głową i bała się ich. O szóstej rano wychodził z domu i strzelał. Miał zwierzęcą potrzebę zabijania. Na klatce schodowej Helen pokazuje, jak przeskakiwała po kilka stopni naraz, żeby jak najszybciej znaleźć się na piętrze. Nie potrafi zliczyć, ile razy Goeth zrzucił ją z tych schodów. W salonie wskazuje miejsce, gdzie stał duży stół, przy którym bawili się oficjele SS, napomyka, że na podwórku komendant obozu tresował psy. Miał dwa duże psy: czarno-białego nakrapianego Ralfa i beżowo-brązowego Rolfa. Ralf był ulubieńcem Goetha, szkolonym do rozrywania ludzi. Helen była świadkiem tych przerażających scen. Kolejne pomieszczenie to dawna sypialnia Amona i Ruth. W obszernym pokoju stało okrągłe łóżko, na którym kochanka Goetha często leżała z maseczką na twarzy. W opinii Helen dom obfitował w mięso, świeże owoce, wino, alkohole. Monika z niejaką dumą stwierdza, że jej matce niczego nie brakowało, że Amon wszystko był jej w stanie zapewnić. Broni matkę, powtarzając jej słowa, że niczego nie widziała, że po prostu była w domu. Obóz leżał w dole, niewidoczny. Wyprowadzona z równowagi Helen stwierdza stanowczo, że matka Moniki wszystko doskonale widziała i słyszała strzały. Z przerażeniem pyta Monikę, czy zdaje sobie sprawę z tego, ile tysięcy ludzi tu zginęło…


zdjęcie „Czerwonego Domu” z czasów istnienia obozu w Płaszowie


Przedstawiony powyżej, to jeden z kilku zwiastunów poruszającego filmu dokumentalnego „Inheritance” („Dziedzictwo”).
Poniżej wszystkie dostępne fragmenty:

Zwiastun filmu
„Komendant obozu „Płaszów”
„Śmierć Ruth”
„Monika Hertwig o swoim ojcu”


kadr z filmu „Lista Schindlera” w reżyserii Stevena Spielberga


W 2017 roku „Czerwony Dom”, a pierwotnie zbudowana w 1934 roku „Willa Pod Skałą” zyskała nowych właścicieli. Otoczenie jak i sam budynek został odremontowany i jest obecnie zamieszkały:

„Czerwony Dom” w lipcu 2018 roku, fot. Barbara Majcherczyk

fot. Barbara Majcherczyk (lipiec 2018)


 

źródła:

 wikipedia.pl
 blog bobemajse

 

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.