Z cyklu: Polska (i nie tylko) na dawnej fotografii – Krantor Danzig – Żuraw w Gdańsku

Żuraw (dawniej niem. Krantor) – jedna z bram wodnych Gdańska oraz dawny portowy dźwig – widokówka z lat 1936 -1939, nieczęsty widok, kiedy na tym samym zdjęciu występują razem herb Wolnego Miasta Gdańsk oraz symbole nazistowskie

Brama wodna w tym miejscu istniała już w 1363 r., a z 1367 r. zachowała się łacińska wzmianka o dźwigu (caranum). W obecnym kształcie Żuraw zbudowano w latach 1442-1444. Służył przede wszystkim jako urządzenie portowe do załadunku towarów i balastu na statki oraz do stawiania ich masztów. Urządzenie było w stanie podnieść ciężar czterech ton na wysokość jedenastu metrów. Mechanizmem są dwa bębny o średnicy około sześciu metrów. Jako siłę napędową wykorzystywano ludzi stąpających wewnątrz tych bębnów.
Żuraw został całkowicie spalony w 1945 r. gdy miasto zdobyła Armia Czerwona. W miarę ocalały mury okalające drewnianą konstrukcję. Obiekt odbudowano dopiero w latach 1957-59, odtwarzając część drewnianą według stanu z pocz. XVII wieku; 1963-65 zrekonstruowano mechanizm dźwigowy. Od czasu odbudowy Żuraw służy celom muzealnym, obecnie jest jedną z filii Narodowego Muzeum Morskiego.
(tekst: fotopolska.eu)

Wolne Miasto Gdańsk

Wiosną 1919 r., pod koniec konferencji paryskiej zdecydowano o utworzeniu Wolnego Miasta Gdańska. Zapisy w tej sprawie znalazły się w podpisanym 28 czerwca 1919 r. Traktacie Wersalskim. Zanim do tego doszło rząd w Berlinie próbował ratować się przed utratą Gdańska. Proponował nawet utworzenie wolnego portu gdańskiego, ale bezskutecznie. Rezultatu nie przyniosły także liczne protesty gdańszczan niemieckich, którzy domagali się pozostawienia ich w granicach Rzeszy.

Po podpisaniu traktatu władze niemieckie robiły wszystko, by – jak podkreślały – nie doszło do polonizacji Wolnego Miasta. Np. Ministerstwo Finansów Rzeszy wspierało finansowo niemieckie zakłady w Gdańsku, by powstrzymać ewentualną emigrację do Niemiec. Jak podaje Kosiński w książce pt. „Prusy Zachodnie 1914 Pomorze 1920” pozwoliło to zatrzymać w mieście ok. 25 tys. ludzi, czyli niemal jedną czwartą ludności ówczesnego Gdańska.

Podjęto także specjalne kroki w celu utrzymania w Gdańsku urzędników niemieckich. Wolne Miasto Gdańsk miało – na mocy traktatu wersalskiego – zajmować ok. 1900 km kw. Obejmować miało swym zasięgiem miasto Gdańsk w granicach sprzed wojny: powiat miejski Sopot oraz powiaty Niziny Gdańskie, Wyżyny Gdańskie i Żuławy Gdańskie.

Według różnych szacunków ludność polska na tym terenie liczyła od 3 do 11 proc. Najwięcej Polaków mieszkało w zachodnim regionie powiatu Wyżyny Gdańskie i w Sopocie. Natomiast najmniej w powiecie Żuławy Gdańskie.

„Na mocy konwencji rząd polski miał prawo reprezentować Wolne Miasto Gdańsk na arenie międzynarodowej, w jego imieniu zawierał traktaty międzynarodowe, natomiast samo wolne miasto miało być tworem quasi państwowym, który znajdował się pod opieką Ligi Narodów – wylicza Kosiński. Wolne Miasto Gdańsk miało jednak swój parlament (władza ustawodawcza) i Senat (władza wykonawcza). Posiadało ustawę zasadniczą, hymn. Walutą były guldeny, językiem urzędowym – niemiecki. Pisma urzędowe kierowane do Polaków musiały być zaopatrzone w wersję polskojęzyczną.

Terytorium Wolnego Miasta Gdańska miało być włączone do polskiego obszaru celnego. Polacy uzyskali prawo zarządzania kolejami na terenie Wolnego Miasta, prawo ustanowienia własnej komunikacji pocztowej. Powołano Radę Portu i Dróg Wodnych, w której znalazło się po pięciu przedstawicieli Polski i Wolnego Miasta Gdańska. Kierować nią miał przewodniczący wybierany wspólnie przez rząd RP i władze Wolnego Miasta. Rada zarządzała portem i urządzeniami portowymi.

Sprawa Wolnego Miasta Gdańska, budowy korytarza eksterytorialnego łączącego go z Rzeszą stała się jednym z pretekstów agresji hitlerowskich Niemiec na Polskę 1 września 1939 r.
tekst: Wojciech Kamiński (PAP)

źródła:
kolekcja chrzan233

do zamieszczania fotografii swoich miejsc zapraszamy na nasze forum: „Polska (i nie tylko)…” link

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.