„Okiem Narcyza” – Młodzi kawalerzyści


Narcyz Witczak-Witaczyński

urodzony 29 października 1898 w Warszawie, zmarł 27 marca 1943 w obozie koncentracyjnym Majdanek – chorąży kawalerii Wojska Polskiego, fotograf wojskowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

[Obrazek: narcyz1.jpg]

 


Życiorys

 
Po ucieczce z domu rodzinnego 13 sierpnia 1915 roku, wstąpił jako ochotnik do 2 szwadronu ułanów Legionu Puławskiego, przeformowanego w dywizjon, a później w 1 pułk ułanów polskich przy armii rosyjskiej. Za udział w szarży pod Krechowcami odznaczony w niepodległej Polsce orderem Virtuti Militari. Następnie walczył wraz z I Korpusem Polskim gen. Józefa Dowbor-Muśnickiego przeciwko bolszewikom. Po rozwiązaniu Korpusu udał się na Kijowszczyznę, a następnie do Wołogody. Tam 5 sierpnia 1918 roku zostaje aresztowany, przewieziony do Moskwy i wcielony do Mazowieckiego Pułku Ułanów, walczącego po stronie bolszewików. Pod Kazaniem, próbując przeprowadzić swój pluton na drugą stronę frontu, w wyniku odniesionych ran, Narcyz Witczak-Witaczyński trafia do szpitala w Moskwie. Po wyleczeniu i rozwiązaniu Mazowieckiego Pułku Ułanów, zostaje wcielony do 1 Łotewskiego Pułku Kawalerii. Zbiega z niego w okolicach Rygi, po niedługim czasie aresztowany i osadzony w więzieniu w Mitawie. Po zajęciu Mitawy przez Niemców wywieziony do Niemiec jako jeniec wojenny, w wyniku czego trafia do kilku obozów jenieckich. 22 lipca 1919 roku ucieka z obozu we Frankfurcie nad Odrą i w końcu wraca do Polski.

22 sierpnia 1919 roku ponownie wstąpuje do 1 pułku Ułanów Krechowieckich. 7 września 1919 roku zostaje przeniesiony do Szwadronu Przybocznego Naczelnika Państwa, w którym służył jako wachmistrz – pełni funkcję szefa szwadronu w okresie od 13 grudnia 1919 do 26 maja 1926 roku (19 grudnia 1922 pododdział przemianowany został na Szwadron Przyboczny Prezydenta Rzeczypospolitej). W wojnie polsko-bolszewickiej brał udział w walkach na froncie wołyńskim od kwietnia do czerwca 1920 roku. Po ukończeniu w 1927 Szkoły Podoficerów Zawodowych Kawalerii w Jaworowie pracował w Ministerstwie Spraw Wojskowych. Następnie w latach 1928–1931 służył w 1 pułku szwoleżerów Józefa Piłsudskiego. 21 września 1931 przeniesiony do 1 pułku strzelców konnych w Garwolinie. Oficer oświatowy pułku od 13 lipca 1935. Awansowany do stopnia chorążego 1 lutego 1936.

Wraz z pułkiem wziął udział w kampanii wrześniowej 1939. Po kapitulacji powrócił do Garwolina i rozpoczął pod pseudonimem „Kościesza” tworzenie konspiracyjnej organizacji, skupiającej żołnierzy 1 pułku strzelców konnych – ZWZ/AK Obwodu „Gołąb”. W Komendzie Obwodu pełnił funkcję szefa kontrwywiadu. Od 1941 redagował konspiracyjne czasopismo „Apel”. 17 lipca 1942 aresztowany przez niemieckie władze okupacyjne. Więziony na Pawiaku do grudnia 1942, a następnie w obozie na Majdanku, gdzie zginął 27 marca 1943. 15 kwietnia 1997 odznaczony pośmiertnie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Armii Krajowej.


Twórczość

 
Od początku swojej służby w Szwadronie Przybocznym dokumentował przy pomocy fotografii dzieje Wojska Polskiego, a szczególnie codzienne życie kawalerii. Jako jeden z nielicznych miał prawo fotografowania Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza Wojska Polskiego marszałka Józefa Piłsudskiego i najważniejszych osobistości II RP, polityków i wojskowych. Był jednym z najbardziej popularnych fotoreporterów wojskowych. Jego fotografie publikowały czasopisma „Wiarus”, „Jeździec i Hodowca”, „Polska Zbrojna” i „Ilustrowany Kurier Codzienny”. Jego ilustracje zawiera najbardziej znana przedwojenna publikacja o historii kawalerii – Księga Jazdy Polskiej (Warszawa, 1938). Fotografie jego autorstwa publikowano jako pocztówki, foldery i koperty. Zdobył I nagrodę w konkursie fotografiki wojskowej w 1937 oraz wiele innych nagród i wyróżnień. Jego archiwum fotograficzne liczące około czterech tysięcy negatywów zostało przekazane w styczniu 2014 przez spadkobierców do Narodowego Archiwum Cyfrowego.

Od chwili utworzenia czasopisma, pełnił funkcję sekretarza redakcji tygodnika „Wiarus” dla podoficerów zawodowych Wojska Polskiego, w którym publikowane były także jego artykuły. Pisał też do czasopism „Jeździec i Hodowca” i „Polska Zbrojna”. Jako oficer oświatowy redagował pułkowe pismo „Nowinki”. Za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej i krzewienie czytelnictwa w wojsku odznaczony 9 listopada 1936 Srebrnym Wawrzynem Akademickim.


Ordery i odznaczenia:

 
Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1921)
Krzyż Niepodległości (1932)
Krzyż Walecznych (1922)
Brązowy Krzyż Zasługi (1937)
Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 (1928)
Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928)
Brązowy Medal za Długoletnią Służbę (1938)
Srebrny Wawrzyn Akademicki (1936)
Amarantowa wstążka (1918)
Krzyż Armii Krajowej (pośmiertnie, 1997)
Krzyż Wiernej Służby I klasy (Rumunia, 1923)
Medal Zwycięstwa (międzysojuszniczy, 1925)
Krzyż Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego (Rosja, 1917)
Odznaka Pamiątkowa 1 pułku szwoleżerów
Odznaka Pamiątkowa 1 pułku Ułanów Krechowieckich
Odznaka Pamiątkowa 1 pułku strzelców konnych


 


„Chłopcy podczas zabawy w kawalerzystów”, tak chorąży kawalerii Wojska Polskiego – Narcyz Witczak-Witaczyński zatytułował cztery z setek wykonanych przez siebie, wspaniałych zdjęć. Przez lata dokumentował za pomocą swojego aparatu dzieje Wojska Polskiego, jako jeden z nielicznych miał prawo fotografować marszałka Józefa Piłsudskiego. To nie wszystko- często na swoich zdjęciach uwieczniał zwykłych ludzi, czasem swoich najbliższych, czasem bliżej nieznanych…

Zdjęcia chorążego Witczak-Witaczyńskiego przedstawiać będziemy w krótkich artykułach na stronie Tropicieli. Zazwyczaj będzie to zestaw kilku fotografii, czasem tylko jedna, może szczególna dla autora. Niemal każda z nich niesie za sobą niesamowity ładunek emocjonalny. Spróbujcie poczuć to, co kiedyś czuł on, z drugiej strony aparatu…


 

„Okiem Narcyza”

 

[Obrazek: narcyz2.jpg]
Defilada

 

[Obrazek: narcyz4.jpg]
Prezentuj broń

 

[Obrazek: narcyz3.jpg]
Dekoracja odznaczeniami

 

[Obrazek: narcyz5.jpg]
Szarża

 
fot. Narcyz Witczak-Witaczyński, Warszawa 1930
 
źródła:

Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wikipedia

Leave a Reply

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.