Nieznana Zielona Góra

Nieznana Zielona Góra

 

Barwny projekt synagogi, która miała powstać w Zielonej Górze – 1867 rok

W odległym od Zielonej Góry o ponad 4000 km Uniwersytecie Hebrajskim w Jerozolimie znajdują się ogromne zbiory rękopisów, książek i rzadkich materiałów archiwalnych. Mało osób mogłoby przypuszczać, że w przepastnych archiwach tej wyższej szkoły mogą znajdować się dokumenty dotyczące naszego miasta. A jednak! To właśnie tam przechowywane są plany budowlane zielonogórskiej synagogi, które zakładały jej wybudowanie przy… dzisiejszej alei Niepodległości!

Plan miasta z zaznaczeniem miejsca, w którym miała zostać wybudowana synagoga.
Budynki z lewej strony, to dzisiejsze Muzeum Ziemi Lubuskiej.

Cienka teczka dokumentacji skrywa sensacyjne dokumenty, projekty i szkice! Projekt zielonogórskiej synagogi został sporządzony w listopadzie 1867 roku przez architekta o nazwisku Wittmann. Miała być to świątynia wybudowana w stylu mauretańskim, który został specjalnie zaadoptowany przez Żydów przy budowie synagog. Styl ten w architekturze synagogalnej odnosił się do złotego wieku Żydów sefardyjskich i miał symbolizować starożytne domy modlitwy m. in. z Palestyny.

Projekt fasady bocznej i wnętrza synagogi z 1867 roku.

Projekt parteru synagogi oraz przekrój budowli.

Rysunek synagogi ukazuje piękną budowlę z trzema osobnymi wejściami, bogato zdobionymi witrażami oraz gzymsami, która miała zostać zwieńczona gwiazdami Dawida. Wewnątrz budynku miała znajdować się sala wyłożona najprawdopodobniej marmurem z 271 miejscami siedzącymi. Świątynia miała zajmować dość sporą powierzchnię, a sala do obrzędów religijnych miała mieć wysokość ok. 7 m. W centralnym miejscu, przy tylnej ścianie, miała znajdować się także tzw. bima, czyli mównica z której kantor prowadzić miał modły oraz miejsce do czytania Tory. Nie zachowały się dokumenty świadczące o planowanym wyposażeniu świątyni, ale przyglądając się szczegółowym rysunkom architektonicznym należy przypuszczać, że miała być bogato zdobiona.

W tym miejscu miała stanąć niegdyś synagoga.
Górne zdjęcie autorstwa Alicja Skowrońska – 2011 r.
Dolne własne – stan obecny 12.12.2018 r.

W miejscu, gdzie niegdyś miała stanąć synagoga dziś stoi taki budynek.
Fot. własne. Stan obecny 12.12.2018 r.

Dlaczego planowano wybudować synagogę przy alei Niepodległości? Możemy się tylko domyślać. W II połowie XIX wieku w Grünbergu mieszkało około stu Żydów, którzy nie mieli swojej świątyni. Na obrzędy spotykali się w domu przy dzisiejszej ulicy Kupieckiej 25 (dawniej Niederstrasse 14), a większość z nich zamieszkiwała domy przy alei Niepodległości.

W tym budynku przy ul. Kupieckiej 25, przed wybudowaniem synagogi, spotykali się zielonogórscy Żydzi.

„Jerozolimskich” planów nie wykorzystano, a synagogę w Grünbergu zaczęto budować w 1882 roku przy dzisiejszym placu Powstańców Wielkopolskim. Przetrwała tylko 55 lat…

Za pomoc w napisaniu niniejszego tekstu dziękuję Andrzejowi Kirmielowi.

O autorze:
      
dr Grzegorz Biszczanik – historyk, deltiolog*, regionalista, zielonogórzanin.

*Deltiolog, czyli…kto?
To osoba naukowo zajmująca się historią, rozwojem karty pocztowej, od początku jej powstania. Jak wyglądała na początku, jak się zmieniała. Obecny wygląd widokówki jest konsekwencją reform w historii karty pocztowej. Dawniej na pierwszej stronie był tylko widok, na drugiej tylko strona adresowa. Deltiolog jest też kolekcjonerem starych kart pocztowych, specjalistą od historycznych pocztówek.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.